Müslüman Dünyanın Afili Filintaları

28 Şubat sürecinin bu memlekete az kötülüğü dokunmadı. Egemen sınıfın tüm şerefsizliğiyle sırıtarak sarf ettiği “bin yıl sürecek” söylemlerinin bugün bir yerlerinde nasıl patladığını ibretle izliyoruz. Şükür ki hayal ettikleri gibi bin yıl devam etmedi bu süreç. Ve başımıza sardıkları tüm o belalar da birer-ikişer çıktı/çıkıyor hayatımızdan. Fakat bu süreç yüzünden meydana gelmiş öyle değişimler oldu ki, bunları eski haline getirmek çok zor. Çünkü bu değişim devlette, kanunlarda, golf kulüplerinde ya da Aroma vişne suyunun içeriğinde değil, bir kesimin ruhunda gerçekleşti.

“Bir kesim” diyerek genç Müslümanları kastediyorum… [Lütfen kimse “kimin Müslüman olup olmadığına sen mi karar veriyorsun” basitliğinde algılamasın bunu. İsteyen dindar desin, isteyen dinci. Ya da İslamcı, muhafazakâr vs. Kafanıza nasıl esiyorsa o şekilde adlandırabilirsiniz.] Bu kuşağın 28 Şubat süreciyle birlikte içine girdiği halet-i ruhiye ve bunun sonucu olarak yaşadığı değişim birçok alanda, birçok farklı şekilde tezahür etti. Benim bu yazıda bahsetmek istediğim alan ise ticari, siyasi ya da sınıfsal değişimlerden daha fazla (ve belki daha kötücül biçimde) etkilenmiş ‘entelektüel’ alandır.

Bir neslin edebiyatla, sinemayla, müzikle olan ilişkisini köklü biçimde değiştiren şeyin aslında çok basit bir nedene dayandığını söyleyebilirim. Hatta söyledim bile: bu neslin entelektüel hafızasını sadece sıfırlamakla kalmayıp başka bir şeye dönüştüren yegâne neden basit bir ‘sınıf atlama’ ihtiyacıdır. Çünkü 28 Şubat süreci bu iradesi ve imanı zayıf insanlara değersiz olduklarını söylemiş, bunu suratlarına haykırmış, onlara ikinci sınıf insan muamelesi yapmış, sonunda da onların kendilerini gerçekten değersiz ve ikinci sınıf hissetmelerini sağlamıştır. Bundan sonraki süreçse epey karmaşık sayılır. Kimileri Ahmet Hakan gibi ‘eski islamcı’ ceketleri giyerek egemenlerin yanına kapak atmış ve ödül olarak Pelin Batu’ların koynunda sabahlamış; kimileri sırf demokratik görünmek adına kadrosunda birkaç ‘farklı’ isim bulundurması gereken ve aslında hiçbir ahlaki değere sahip olmayan özel birliklere asker yazılmış; kimileri de -ki bu yazının asıl konusu onlardır- kendi dillerini, kendi edebiyatlarını, kendi ‘komünlerini’ oluşturmak sevdasıyla bilerek ya da bilmeyerek sahip oldukları değerlerden taviz vermiştir.

Kardeşlik, dostluk, kadirşinaslık güzel şeydir. İnsanlarla mutlu mesut, kavgasız yaşamak üstün bir meziyettir. Fakat edebiyatta, sanatta çatışma vardır, gerilim vardır, tartışma vardır, diyalektik vardır! Cemaatleşmek belki birçok alanda topluluklara fayda sağlayabilir ama söz konusu şey sanat olunca kişiyi parmaklıkları arkasında tutan bir hapishane görevi görmekten öteye gitmez. Gel gör ki bizim dindar yazarçizerlerimiz, sinemacılarımız, düşünürlerimiz kendilerini bu hapishaneye kapatmaya bizzat gönüllü oldular. Rezil bir sürecin etkisinde kalarak “ben aslında öyle değilim” kaygısıyla ait olmadıkları bir dünya yaratmaya kalkıştılar. Herkesin pek şahane müzik zevklerine sahip olduğu (Pink Floyd dinliyorum, içim dışım pir-û pak oluyor), müthiş filmler izlediği (Chan-wook Park’ın estetize edilmiş o şiirsel şiddetine komple hayranız), edebiyatın en lezzetli yerlerini kaşıkladığı (Hep beraber üç defa: OĞUZ ATAY! OĞUZ ATAY! OĞUZ ATAY!) bu dünyada hiç kimse onlara işe yaramaz, gereksiz insanlar olduklarını söylemiyordu çünkü. Yedi kelimeden daha uzun cümleler yazıp boş vakitlerinde Tarkovski çözümlemeleri yapan birisi boş beleş bir insan olabilir mi?!

İnsan doğasına aykırı olduğundan olsa gerek, bu dünyalarda da bir yerden sonra kast sistemi oluşmaya başladı. Tüm o insanların içinden en yetenekli, en popüler ve en gelecek vaat edenleri için yeni dünyalar yaratılmaya başlandı. Ve bu dünyalarda özde aynı olmasalar da başka birçok paydada buluştukları insanlarla birlikte yeni yaşam biçimleri icat ettiler. Buna bazen Meksika Sınırı, bazen Kafa Dengi, bazen de Afili Filintalar diye isimler taktılar. Hayatımız boyunca Sezai Karakoç ile Ajda Pekkan’ı yan yana görmüşlüğümüz yoktur ama Tarık Tufan ile Aylin Aslım’ı birlikte şakalaşırken görebiliyoruz. Murat Menteş gidip Teoman ile “n’aber kanka” muhabbeti yapabilir, çünkü ona istediği saygınlığı kazandıran asıl şey Teoman’ın “Korkma Ben Varım şahane bi kitap ya” demesidir. Elif Şafak Zaman’da yazmayı bırakıp Fatih Altaylı denen mahlûkatın yanına kapak atarken istediği tek şey ‘pis dincilerin yanında takılan modern müslüman’ rolünden kurtularak ‘kendiyle ve hayatla barışık güçlü kadınlar içinde en çok ben seviyorum peygamberimiz Mevlana’yı’ mertebesine ulaşmaktır. “Sırrı Süreyya sosyalist olmasına rağmen bizimle takıldığına göre, görün işte, ne kadar entelektüel ve çağdaş zihinli Müslümanlarız” kafası var bir de. Zırt pırt “Camus şöyle Sartre böyle” der de Erzurumlu İbrahim Hakkı’dan, Abdülkadir Geylani’den  –eğer batılı bir yazarla kıyaslama yapmayacaksa- bahsetmeye korkar, “beni geri kafalı sanırlar” diye…

Afili bir filinta olmak gibi herkese nasip olmayacak bir ayrıcalığa sahip olmak içinse tüm bunlardan daha fazlası gerekiyor. Patronunuzun “ahahaha, ilahi Ece hanım, bence yanılıyorsunuz ama dostluğumuzun ve sizinle birlikte takılmanın bana kazandırdığı ayrıcalıklarla kurduğum dünyanın dağılmaması için bu yanılgınızı bir bebeğin poposu kadar yumuşak biçimde ifade edeceğim. Çünkü sizinle gireceğim bir tartışmanın sahip olduğum saygınlığa gölge düşürmesi ve egemen sınıfın beni dışlaması gibi bir ihtimal yüzünden götüm üç buçuk atıyor” dediği yerde sizin de bazen ağzınızı kapatmanız gerekir. Aynı dünyada yaşamanıza, çektiğiniz dizilerde sürekli o dünyadaki arkadaşlarınızın kitaplarını göstermenize, yazdığınız kitaplarda o arkadaşlarınıza gerçek kişilikleriyle bir karakter olarak yer vererek jestler yapmanıza, TV programlarınıza her hafta o arkadaşlarınızdan en az birini çağırmanıza rağmen aranızda tartışma yaratacak farklı görüşler mi mevcut? Aman diyeyim! Sakın ha bunu dile getirmeye kalkışmayın. Çünkü bunu yaparsanız, “Ananııı! Yıkılıyo bin bir emekle kurduğumuz dünya” paniğiyle birlikte kıçınıza tekmeyi yersiniz. Hadi diyelim tekme atılmayacak kadar değerli bir yazar sayılıyorsunuz. O zaman da ‘büyüklerden biri’ araya girip “hadi öpüşün barışın” der. Siz de “ya o zaten muhteşem büyük bir yazar, kırdıysam affola” diye mukabele etmek zorunda kalırsınız.

Tüm bu olan biten normalde sizi hakikaten değersiz bir sanatçıya dönüştürürdü. Ancak post-modern edebiyat sağolsun, hiçbir anlam taşımayan birkaç süslü cümleyle zedelenmiş egonuzu da, dağılmış karizmanızı da toparlayabilirsiniz. İşin vahim yanı ne biliyor musunuz? Tüm bu dünyaları kuran, oralarda vakit geçiren, şiir yazan, film çeken isimlerin çoğu gerçekten de yetenekli insanlar. Birçoğu imrenilecek işlerin altına imzalarını atıyorlar. Ama işte, bazen konuşmak isteseler bile seslerini kesmeleri gerekiyor. Patronlardan birisi post-modernlik maskesi altında “o bana gülümserdi ben ona derdim ki, anam babam yoluna feda olsun ey Allah’ın Resulü; fakat şu koca melek, annemin gırtlağını sıkıyor, bir şeyler yapamaz mıyız?” diye çiziktirdiğinde “İslam peygamberi senin babanın oğlu mu ulan, o nasıl konuşmak öyle” diyemiyorsun. Bunun yerine, başını eğerek yarım kalan hikâyeni yazmaya devam ediyorsun; “…odaya girdiğimde ikisi de televizyon ekranına kitlenmiş, kahkahalarla gülüyorlardı. Baktım, Onur Ünlü’nün şu garip filmi Güneşin Oğlu oynuyor. Yayınevinden tanıdığım Derin Darbe’yi başımla selamladıktan sonra…”.

.